Het verhaal achter ‘Het meisje met de parel’

Het verhaal achter ‘Het meisje met de parel’

‘Het meisje met de parel’ is een van de bekendste schilderijen van Nederland. In 2006 is het zelfs door dagblad Trouw verkozen tot het allermooiste schilderij van Nederland. Hordes toeristen komen dit schilderij van Johannes Vermeer in het Mauritshuis in Den Haag bekijken. Dit mysterieuze schilderij spreekt tot de verbeelding. Wie was dit meisje en wat kunnen we lezen in haar blik?

Tronie

Er is niet bekend wie het meisje was. Het zou bijvoorbeeld de dochter van Vermeer geweest kunnen zijn of zelfs zijn vrouw. Over het meisje met de parel zijn een boek, film en toneelstuk gemaakt. In deze fictieve werken wordt gespeculeerd dat het om een dienstmeisje gaat.

Meisje met de parel Bron Johannes Vermeer, Mauritshuis
Meisje met de parel. | Bron: Johannes Vermeer, Mauritshuis

Bij dit type schilderij, dat een tronie heet, gaat het echter niet om de afgebeelde persoon. Een model zo realistisch mogelijk afbeelden is niet het doel van dit schilderij. Bij een tronie wil de schilder een bepaalde gezichtsuitdrukking en emotie laten zien. Het uiterlijk van het model wordt aangepast om dit zo goed mogelijk te laten zien. Ook de kleding van dit schilderij is niet wat het meisje normaal gedragen zou hebben. De tulband past bij de fantasie van de schilder en draagt bij aan het mysterieuze uiterlijk van het meisje.

Dit schilderij werd waarschijnlijk sinds 1995 ‘Meisje met de parel’ genoemd. Daarvoor heeft het schilderij verschillende namen gehad, zoals Meisjeskopje, Meisje met de tulband of gewoon Tronie. Dit zijn passendere namen voor deze ‘Mona Lisa van het Noorden’, aangezien dit meisje waarschijnlijk helemaal geen pareloorbel draagt…

Geen parel?

Nee, geen parel. Parels waren in de 17de eeuw toen dit schilderij geschilderd werd, natuurlijk gevormde parels. Nu is het grootste deel van de parels gekweekt in parelkwekerijen, maar in de 17de eeuw bestonden die niet. Het duurt heel lang om van een zandkorrel zo’n grote parel te vormen. Een parel van dit formaat moet heel kostbaar geweest zijn en was alleen bereikbaar voor de elite.
[RELATED id=’243633′]
Vermeer had constant geldproblemen. Hij deed lang over het schilderen van zijn schilderijen en om rond te komen moest hij vaak geld van zijn schoonmoeder lenen of aankloppen bij Pieter van Ruijven, zijn belangrijkste opdrachtgever en de eerste eigenaar van dit schilderij. Ook zijn op veel van zijn schilderijen dezelfde kledingstukken en voorwerpen te zien, wat aangeeft dat Vermeer niet veel had om uit te kiezen; er was geen groot budget voor kleding en props. Andere modellen van Vermeer dragen op andere schilderijen ook deze oorbellen. Als de schilder zo’n grote natuurlijke parel gehad zou hebben, zou hij met het verkopen van deze parel wat kunnen doen aan zijn geldzorgen.

Meisje met rode hoed
‘Meisje met rode hoed’, waarop dezelfde oorbellen zijn te zien. |Bron: Johannes Vermeer – National gallery of art

Het zou kunnen dat de parel een imitatieparel was. In de 17de eeuw werden parels al nagemaakt, bijvoorbeeld van gelakt glas. Waarschijnlijk is de oorbel echter ook geen imitatieparel. De manier waarop de oorbel het licht weerkaatst komt niet overeen met de weerkaatsing van een parel of een imitatieparel. Het is aannemelijker dat het hier om een metalen oorbel gaat, van zilver of van gepolijst tin. Minder chic dan een echte parel dus. maar ook heel mooi.

En ook op dit schilderij, Dame en diensbode, zijn de oorbellen weer te zien Bron Johannes Vermeer, the Frick Collection
En ook op dit schilderij, ‘Dame en dienstbode’, zijn de oorbellen weer te zien. | Bron: Johannes Vermeer, the Frick Collection

[RELATED id=’247548′]

Banksy

Dat het mysterie rond de parel opgelost is, doet echter niets af aan het mysterie rond het meisje. Het meisje met de parel blijft tot de verbeelding spreken, veel kunstwerken en parodieën werden hier door geïnspireerd. In 2014 maakte graffitikunstenaar Banksy een eigen versie van het ‘Meisje met de parel’. Op een muur in het Engelse Bristol creëerde hij Girl with a Pierced Eardrum (meisje met een geperforeerd trommelvlies). Op de plaats waar bij het schilderij de parel zit, zit bij het graffitikunstwerk het alarmsysteem van het gebouw wat met dit kunstwerk gedecoreerd is. (KC)

Girl with a pierced eardrum Bron Banksy
Girl with a pierced eardrum. | Bron: Banksy