Het verhaal achter het meesterwerk: ‘Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue(III)’

Het verhaal achter het meesterwerk: ‘Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue(III)’

Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue is een serie van vier schilderijen die bestaan uit vlakken in de kleuren rood, geel en blauw. Barnett Newman schilderde de vier schilderijen uit deze serie tussen 1966 en 1970 en gaf ze de toepasselijke titel Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue. Het antwoord daarop is dat toch een aantal mensen bang voor deze schilderijen leken te zijn en hier een sterke reactie op hadden.

Who's Afraid of Red, Yellow and Blue III Bron Barnet Newman, Stedelijk Museum
Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III | Bron: Barnet Newman, Stedelijk Museum

Wat is het idee achter deze werken?

Newman wilde met de serie Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue een heftige, emotionele reactie bij de toeschouwer oproepen. Volgens de kunstenaar waren alleen de kleuren rood, geel en blauw hier geschikt voor. Verder was het volgens hem belangrijk dat het werk asymmetrisch is. De naam van de werken verwijst naar het toneelstuk Who’s afraid of Virginia Woolf? Deze naam was weer een verwijzing naar het Disneyliedje ‘Who’s afraid of the Big Bad Wolf?’, een liedje over de drie kleine biggetjes.

[RELATED id=’241781′]

Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue in het Stedelijk Museum

Er zijn dus vier schilderijen in deze serie gemaakt. Nummer drie hiervan bevindt zich in onze hoofdstad in het Stedelijk Museum. Dit doek bestaat vooral uit fel rood met stroken blauw en geel aan de zijkanten.

In 1986 is dit werk aangevallen door Gerard Jan van Bladeren, die in de war was. Hij claimde abstracte kunst als een plaag te zien. Met een stanleymes sneed hij vier keer horizontaal in het doek. Hij werd hiervoor gearresteerd en tot acht maanden gevangenisstraf veroordeeld. Van Bladeren claimde dat zijn bewerking het werk tot een meesterwerk maakte.

Red-Yellow-Blue-Bron egbertdommering.nl
De beschadigde ‘Who’s Afraid of Red Yellow and Bleu III’| Bron: egbertdommering.nl

Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III is niet de enige uit de serie die aangevallen is. Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue IV onderging in 1982 een zelfde lot.

Restauratie fiasco

Het beschadigde werk van moest natuurlijk gerestaureerd worden. Op aanraden van de weduwe van Newman wordt hier restaurateur Daniël Goldreyer voor ingeschakeld. Vier jaar en 1 miljoen gulden later is de klus geklaard. Het werk wordt in 1991 aan het publiek getoond.
Bezoekers voor Who's afraid of Red, Yellow and Blue III Bron Barnet Newman, Stadsschouwburg Amsterdam

Bezoekers voor Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III | Bron: Barnet Newman, Stadsschouwburg Amsterdam

Als snel wordt de restauratie bekritiseerd. Niet alleen door het publiek, maar ook door Elisabeth Bracht, een restaurator van het Stedelijk Museum. Zij claimde dat de Goldreyer een overschildering op het doek aangebracht had die niet meer te verwijderen was. Ook had Goldreyer een ander soort verf gebruikt en het schilderij gevernist. Er werd zelfs gedacht dat Goldreyer de verf met een roller aangebracht had. Het schilderij zag er daardoor niet meer uit zoals Newman het oorspronkelijk bedoeld had.

Rechtbanksoap

Goldreyer vond al die kritiek op zijn restauratie niet leuk. Amerikaans als hij was, klaagde hij de gemeente Amsterdam aan voor een schadevergoeding van 250 miljoen euro voor het aantasten van zijn reputatie. Van de directeur van het Stedelijk, Wim Beeren eiste hij 40 miljoen euro. De gemeente Amsterdam zette hier een eigen claim van 10 miljoen euro wegens wanprestatie tegenover.

Na jaren procederen werd de zaak geschikt. De Nederlandse advocaten van de gemeente Amsterdam zijn niet opgewassen tegen hun gehaaide Amerikaanse tegenstanders. De gemeente Amsterdam moet ongeveer 77.000 euro betalen en mag zich niet meer kritisch uitlaten over de restauratie. Later bleek echter uit het forensisch rapport dat de bevindingen van Bracht correct waren. Het schilderij heeft jaren lang niet op zaal gehangen.

Nieuwe aanval

In 1975, jaren na de eerste aanval, kwam de dader terug in het Stedelijk Museum met het plan om het schilderij opnieuw met een mes te bewerken. Hij kon Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue, wat op dat moment niet op zaal hangt, echter nergens vinden. In plaats daarvan vindt hij wel Cathedra, een blauw met wit schilderij van Newman uit 1951. Hij gaf dit schilderij eenzelfde behandeling als hij eerder Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue gegeven heeft en snijdt hier vijf keer met een mes in.

Cathedra Bron Barnet Newman, Stedelijk Museum
De onbeschadigde Cathedra | Bron: Barnet Newman, Stedelijk Musem
CATHEDRA
De beschadigde Cathedra | Bron: Stedelijk Museum

Van Bladeren werd gevonden door een suppoost en gearresteerd. Na zes uur voorarrest werd hij weer vrijgelaten. De rechtbank achtte echter de kans op herhaling door van Bladeren groot, wat niet heel vreemd is, aangezien deze aanval natuurlijk al een herhaling was en veroordeelt hem tot behandeling in een psychiatrisch centrum.
[RELATED id=’242844′]
Cathedra werd door de restauratoren van het Stedelijk, waaronder Bracht, hersteld. Hiervoor werd eerst uitgebreid onderzoek gedaan naar de oorspronkelijke verf. Hierdoor ontstond er rond deze restauratie niet zo’n rechtbankdrama als bij Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue.