De man die zichzelf in Auschwitz liet opsluiten

Er zijn niet veel historische plaatsen die wereldwijd zo’n gruwelbeeld oproepen als Auschwitz. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden bijna anderhalf miljoen mensen door de nazi’s naar het concentratiekamp in Polen gestuurd. Het overgrote deel daarvan, voornamelijk Joden, overleefde het niet. Het is nauwelijks voor te stellen dat iemand zich vrijwillig in dit vernietigingskamp zou laten opnemen, maar toch is dat exact wat Witold Pilecki deed. Hij kende de verhalen die rondgingen, maar wist niet zeker wat daarvan waarheid was. Hij wist alleen dat iemand het uit moest zoeken.

Witold Pilecki – held

Witold Pilecki – held | Bron: Kresowiacy.com

En dus ging hij vrijwillig Auschwitz in?

In het begin van de oorlog was er maar weinig bekend over wat zich daar afspeelde. Auschwitz was toch vooral gewoon een plaats in Polen en wat de Duitsers in het gebied uitspookten wist eigenlijk niemand. Er deden wel de nodige spookverhalen de ronde, maar men ging er toch eigenlijk vanuit dat het gewoon een krijgsgevangenenkamp was. Dat was dan ook de reden dat Witold Pilecki, een Poolse beroepsmilitair die na het uitbreken van de oorlog ondergronds ging als verzetsstrijder, van zijn meerderen geen toestemming kreeg de boel te verkennen. Er waren belangrijker zaken om op te focussen.

Maar uiteindelijk kreeg hij toch toestemming?

Ja, de geruchten dat het om veel meer ging dan een krijgsgevangenenkamp werden steeds hardnekkiger. Zeker weten deed niemand het, want de Duitsers hielden iedereen op een behoorlijke afstand. Iemand moest zien uit te vinden wat zich daar werkelijk afspeelde en Pilecki bood zich vrijwillig aan om die klus op zich te nemen. Hij zou degene zijn die het kamp van binnen zou bekijken om vervolgens te kunnen rapporteren wat zich er werkelijk afspeelde. De vraag was alleen hoe hij er binnen kon komen. Pilecki was geen burger, maar een militair die zich had aangesloten bij het verzet. Had hij zich gewoon laten oppakken, dan zou hij waarschijnlijk direct tegen de muur zijn gezet.

In de zomer van 1940 begonnen de Duitsers met hun razzia’s in Warschau. Met vrachtwagens tegelijk reden de Duitsers de wijken in en verzamelden honderden mensen die ze vervolgens naar het kamp deporteerden. Voor Pilecki was dit een uitgelezen kans om naar binnen te komen. Hij nam het alias Tomasz Serafinski aan en zodra hij van een nieuwe razzia hoorde, spoedde hij zich erheen en mengde zich in de meute. Het duurde niet lang voor ook hij inderdaad van de straat geplukt werd en achterin een Duitse vrachtwagen belandde. En zo was het dat in september 1940 Witold Pilecki ontdekte dat Auschwitz ontelbare malen erger bleek dan het verzet zich had voorgesteld.

Niet langer een naam, alleen nog een nummer .

Niet langer een naam, alleen nog een nummer. | Bron: Wiadomosci.wp.pl

Wat gebeurde er met hem?

Eenmaal in het kamp aangekomen, werd hij met honderden anderen tegelijk naar de badkamers gedreven. Daar werden al hun bezittingen, inclusief de kleding die ze droegen, in tassen gestopt. Al het haar op hun lichamen werd afgeknipt en er werd water over hen heen gegoten. Vanuit het niets kreeg Pilecki een harde stoot in zijn gezicht met een knuppel. Zijn voortanden verbrijzelden en het bloed striemde uit zijn mond. Vanaf dat moment had Pilecki ook niet langer een naam; hij werd nummer 4859. De rantsoenen die werden uitgedeeld, waren bedoeld om mensen niet langer dan zes weken in leven te houden. Het was voor Pilecki een eerste teken van waar Auschwitz werkelijk voor bedoeld was.
[RELATED id=’249497′]

Maar Pilecki was niet zomaar een gevangene

Nee, want laten we dus niet vergeten dat hij zich vrijwillig had laten opsluiten. Hij zat daar met een hele duidelijke reden: inlichtingen winnen. En dat deed hij. Pilecki werd belast met zware arbeid. Dag in, dag uit sleepte hij loodzware stenen over het terrein in een gammele kruiwagen. Maar tussendoor kreeg hij het voor elkaar een enorme hoeveelheid aan informatie te verzamelen over het kamp. Door zijn harde werken wist hij bij enkele Duitse officieren een bevoorrechte positie te krijgen, waardoor hij dichter bij de informatie kon komen en ook net wat beter behandeld werd dan de rest. Beetje bij beetje wist hij de informatie naar buiten te krijgen. Soms gaf hij iets mee aan gevangen die een uitbraakpoging ondernamen, maar vaker verstopte hij berichten in de vuile was die de Duitsers in de stad door Polen lieten wassen.

De man die vrijwillig toetrad tot de hel.

De man die vrijwillig toetrad tot de hel. | Bron: Likesuccess.com

Wat deden ze met die informatie?

In eerste instantie niets. De verhalen waren simpelweg te gruwelijk om waar te kunnen zijn. Ovens, gaskamers, dodelijke injecties; de verzetsleiders konden niet geloven dat al deze zaken zich werkelijk binnen de hekken van het kamp afspeelden. En de berichten die Pilecki aan het begin van zijn opsluiting naar buiten stuurde, waren nog niets vergeleken bij wat later volgde. In de bijna drie jaar die Pilecki in het Auschwitz zat, zag hij het kamp transformeren van een plek waar toch vooral politieke gevangenen werden opgesloten, naar het vernietigingskamp zoals we het nu kennen. In al die tijd hoopte Pilecki dat een massale aanval op het kamp kon worden georganiseerd waardoor iedereen zou kunnen ontsnappen, maar dat gebeurde niet.
[RELATED id=’252534′]
Wel werden de berichten van Pilecki op een gegeven moment doorgespeeld naar de Poolse regering in ballingschap die zich in Engeland bevond. Daar werd men langzaam maar zeker bewust van de ernst van de situatie en er werd geprobeerd ook de Engelsen en Amerikanen hiervan te overtuigen. De Poolse regering smeekte op een gegeven moment de geallieerden om dan toch tenminste het spoor die kant op te bombarderen of om parachutisten in het kamp te laten landen. Het hielp niets, de Engelsen en Amerikanen hadden andere prioriteiten. Na drie jaar kwam het laatste bericht van Pilecki uit het kamp: ‘Het wordt te gevaarlijk voor me, ik kan hier niet langer blijven.’

Makkelijker gezegd dan gedaan

En toch lukte het hem. Vanaf het prille begin was elke stap van Pilecki tot in detail uitgedacht. Zoals gezegd had hij een bevoorrechte positie binnen het kamp weten te bemachtigen en zo kon hij op een gegeven moment aan een baantje komen in de bakkerij. Hij wist dat achter deze bakkerij zich een uitgang bevond die doorgaans slecht bewaakt werd. Midden in de nacht wisten hij met een kleine groepje andere gevangen door naar buiten te ontsnappen. Ze renden zo hard ze konden terwijl achter hen de inmiddels gealarmeerde Duitsers het vuur openden. Wonderwel werd geen van hen geraakt en Pilecki en de anderen wisten in veiligheid te komen. Pilecki sloot zich weer aan bij het verzet en rapporteerde uitvoerig al zijn bevindingen over het horrorkamp. Hierdoor ontvingen de geallieerden informatie die zij anders nooit te weten waren gekomen.

Hoe liep het af met Pilecki

Na de oorlog werd het Duitse regime vervangen door een andere bezetter, namelijk de Sovjets. Pilecki bleef actief binnen het Poolse verzet en werd opnieuw gevraagd undercover te gaan. Dit keer om zoveel mogelijk informatie in te winnen over de communisten. Dit liep helaas niet goed voor hem af. Op 5 mei 1947 werd hij door de communistische overheid opgepakt. Tijdens het verhoor werden zijn vingernagels uitgetrokken en zijn neus en ribben gebroken. Tijdens een showproces werd hij op alle aanklachten schuldig bevonden en op 22 mei 1947 werd hij geëxecuteerd. Het zou tot 1989 duren voor Pilecki’s naam in ere werd hersteld. Sindsdien heeft hij postuum meerdere onderscheidingen mogen ontvangen en zijn er scholen en straten naar hem vernoemd. Zijn lichaam is echter tot op heden niet gevonden. (PV)

Een van de laatste beelden van Pilecki – voor een communistisch tribunaal.

Een van de laatste beelden van Pilecki – voor een communistisch tribunaal. | Bron: Wikipedia

Meer vreemde geschiedenisverhalen lezen?

Neem dan ook een kijkje in onze speciale Vreemde Geschiedenis-basket, die bomvol staat met dit soort bizarre verhalen.

Reageer op artikel:
De man die zichzelf in Auschwitz liet opsluiten
Sluiten