De hinderlaag die de geschiedenis veranderde

De hinderlaag die de geschiedenis veranderde

Omstreeks het jaar 6 werd pennenlikker Publius Quinctilius Varus door keizer Augustus aangewezen als de juiste man om Germanië voor eens en voor altijd te annexeren voor het Romeinse Rijk. Niet heel handig. Varus was een beroepspoliticus die een stuk beter was in achterbakse spelletjes spelen in een toga. Tot aan zijn knieën in de modder staan en een bikkelharde oorlog voeren was niet echt zijn ding, zacht uitgedrukt. Maar dat was dan ook niet helemaal waar de Romeinen op hadden gerekend toen ze Varus naar het noorden stuurde. Het liep allemaal net even anders.

Wat gebeurde er?

De Germanen stonden niet per se heel erg vijandig tegenover het Romeinse Rijk, zolang ze maar met rust gelaten werden. En dat is nu juist wat Varus niet deed. Hij had gewoon een vlaggetje kunnen planten en zeggen: ‘Zo, dit is nu van ons,’ maar in plaats daarvan moest hij iedereen en z’n moeder tot aan de laatste cent afpersen en nam hij de halve bevolking gevangen om als slaaf te dienen voor de Romeinen. Daar kwam nog bij dat hij wanneer hij maar kon liet zien geen enkele boodschap te hebben aan de Germaanse cultuur. Kort gezegd: Varus was nogal een eikel.

In de zomer van het jaar 9 werkten de legioenen van Varus hard om Germaanse stammen neer te slaan die – heel gek – aan het rellen geslagen waren. Dat waren niet alleen de stammen die altijd al vijandelijk waren geweest, maar nu ook zij die eerst nog pro Rome of neutraal waren. Aanvankelijk werd het toch al enorme Romeinse leger ook nog bijgestaan door lokale stammen, zoals de Cherusken. Deze werden aangevoerd door Arminius: een beest van een vent die naam had gemaakt als badass oorlogsheld in het Romeinse leger. De legende gaat dat hij in staat was een man met één slag van zijn zwaard in tweeën kon hakken. Wat we maar willen zeggen is: hij was sterk. En hij kende het Romeinse leger erg goed.

Varus had wel z’n eigen koperen muntjes. Ballin’!
Varus had wel z’n eigen koperen muntjes. Ballin’! | Bron: lwl.org

[RELATED id=’246179′]

Dat kwam van pas

Hem wel ja, voor de Romeinen was het minder gunstig. Toen Arminius doorkreeg wat de Romeinen eigenlijk allemaal op zijn geboortegrond aan het uitspoken waren, begon hij zijn eigen plannen te smeden. De Germaanse stammen vochten inmiddels wel terug tegen de Romeinen, maar ze waren allesbehalve eensgezind. Hun grootste probleem bleef toch wel de oorlogen die ze onderling maar uit bleven vechten. In het geheim maakte Arminius er werk van om de stammen bijeen te krijgen en zich te laten richten op hun gemeenschappelijke vijand. Dat had nog mis kunnen gaan, want nota bene Arminius’ eigen schoonvader verraadde hem bij Varus. Die laatste dacht echter dat het ook hier om een stammenstrijd ging en dat de schoonvader niet te vertrouwen was. Als Varus al niet eens meer op Arminius kon rekenen, op wie dan wel?

En wanneer sloeg Arminius dan toe?

Tegen het eind van de zomer marcheerde Varus met zijn legioenen door wat zij dachten dat bevriend gebied was. Ze waren op weg naar een gebied verder naar het noorden, nadat Varus te horen kreeg dat de opstand daar wel erg uit de hand begon te lopen. Hij had het aangedurfd die kant op te gaan, omdat hij van Arminius de toezegging had gekregen dat hij met zijn stam aan Romeinse zijde zou blijven vechten. In de buurt van het Teutoburgerwoud, in die tijd een donkere wildernis, gingen de troepen van Arminius hun eigen kant op. Zogenaamd om versterkingen te halen en later terug te keren. De Romeinen konden met een gerust hart het woud in, zo verzekerde Arminius hen. Varus geloofde het.

Arminius had andere plannen
Arminius had andere plannen | Bron: Blog of Characters

Oh-oh

De daaropvolgende dagen, die ook nog eens gevuld waren met noodweer, sloegen de Germanen meedogenloos toe. De Romeinen waren niet alleen niet voorbereid op een aanval, hun georganiseerde manier van vechten stelde ook nog eens geen bal voor in het dichtbegroeide woud. De legioenen werden uiteen gedreven en de manschappen werden stuk voor stuk afgeslacht door de Germanen die het landschap kenden. De cavalerie ging er direct vandoor, maar geen van hen zou levend het bos uitkomen. De infanterie hield langer stand, hoewel ook zij bij bosjes werden neergemaaid.
[RELATED id=’236326′]
Een aantal van hen wist zich nog terug te trekken op een heuvel en daar in belachelijk korte tijd muren op te werpen. Dat was behoorlijk indrukwekkend. Vanaf die heuvel wisten ze nog een paar dagen de Germanen van zich af te slaan, die trouwens beter wisten dan zich vol op het fort te storten. In plaats daarvan wachtten ze rustig af tot de Romeinen zonder voedsel kwamen te zitten. Toen die na een paar dagen hongerig ’s nachts alsnog probeerden te vluchten, werden ook zij door de geduldige Germanen in de pan gehakt. Ruim 30.000 Romeinen vonden hun einde in Teutoburgerwoud, slechts een enkeling wist zichzelf in veiligheid te brengen. De gouden adelaars die de legioenen bij zich droegen, werden door de Germanen buitgemaakt.

Arminius: held zolang het duurde
Arminius: held zolang het duurde | Bron: Fine Art America

Hoe liep het af?

Met Varus was het al snel gedaan. Die stond waarschijnlijk net geërgerd een vuiltje van z’n toga te plukken toen de Germanen aanvielen en raakte direct gewond. Vastbesloten niet in handen van de Germanen te vallen, maakte hij er toen zelf een eind aan. Na de slag in het Teutoburgerwoud leek het keizer Augustus een strak plan om lekker binnen de grenzen te blijven die hij al had. Geen enkele Romeinse keizer na hem zou nog serieus werk maken van Noord-Europa. Wel werd er zo nu en dan nog een aanval uitgevoerd, waarbij uiteindelijk twee van de drie adelaars werd teruggevonden. De derde is nog altijd spoorloos. Arminius bleef een belangrijk man tot het jaar 21. In dat jaar werd hij tijdens een nieuwe stammenstrijd door leden van zijn eigen familie om zeep geholpen. (PV)

Arminius